ويتامين A
ويتامين A (رتينوئيدها) به سه گروه از تركيبات پيش ساخته اي اشاره دارد كه داراي فعاليت متابوليكي مي باشند. فرم الكلي (رتينول)، فرم آلدهيدي (رتينال) و فرم اسيدي (اسيد رتينوئيك) مي باشد. علاوه بر ويتامين A پيش ساخته كه در فرآورده هاي حيواني يافت مي شود، گياهان نيز حاوي تركيباتي به نام كاروتنوئيدها هستند كه پس از متابوليزه شدن در بدن به رتينوئيدها تبديل مي شوند. مهم ترين آنها بتاكاروتن است.
نقش ويتامين A در بدن:
ويتامين A نقش اساسي در رشد و نمو، عملكرد سيستم بينايي، سيستم ايمني، سيستم توليد مثل، رشد و تكامل استخواني، تمايز طبيعي سلول و عملكردهاي سطح سلول مانند شناسايي سلولي بر عهده دارد.
رتينال جزء ساختاري رنگدانه هاي بينايي سلول هاي مخروطي و استوانه اي شبكيه است و براي دريافت نور ضروري مي باشد.
به طور كلي عملكردهاي عمومي ويتامينA به دو گروه عمده تقسيم مي شود: اول اينكه ويتامين A به ويژه فرم رتينوئيك اسيد به عنوان يك هورمون، بر روي بيان ژن ها اثرگذار است. تمايز و نمو جنين و همچنين تمايز سلول هاي اپي تليال تحت تاثير اين مكانيسم صورت مي گيرد. دوم اينكه ويتامين A در سنتز گليكوپروتئين ها نقش دارد. گليكوپروتئين ها در اعمال طبيعي سطح سلول مانند تجمع و شناسايي سلول ها اهميت دارند. رشد سلولي با اين مكانيسم صورت مي گيرد.
كاروتنوئيدها و از همه مهم تر بتاكاروتن علاوه بر اينكه پيش ساز ويتامين A هستند، داراي خاصيت آنتي اكسيداني بوده و در ارتباطات بين سلولي، انتقال پيام هاي سلولي، تنظيم رشد سلول ها و القاي آنزيم ها نيز نقش دارند.
علايم كمبود:
علايم كمبود ويتامين Aعبارتند از: گزروفتالمي، شب كوري و عدم تطابق در تاريكي، نقص در تكامل جنين، كاهش رشد، نقص اسپرماتوژنز، سقط هاي ناگهاني، كم خوني، اختلالات ايمني (كاهش تعداد لنفوسيت هاي T)، كراتينه شدن غشاهاي مخاطي در مجاري تنفسي، گوارشي، ادراري، پوست و اپي تليوم، خشكي و زبري پوست و افزايش استعداد ابتلا به عفونت ها به ويژه در سيستم تنفسي.
علايم مسموميت:
هايپرويتامينوز A با تغييرات پوستي و غشاهاي مخاطي همراه است. خشكي لب ها، خشكي مخاط بيني و چشم ها، پوسته پوسته شدن و قرمزي پوست، ريزش مو، سردرد، تهوع و استفراغ از علايم مسموميت اين ويتامين است.
منابع غذايي:
ويتامين A در روغن كبد ماهي، جگر و چربي موجود در شير و تخم مرغ يافت مي شود. ميوه هاو سبزيجات به ويژه به رنگ نارنجي، زرد، قرمز و سبز از جمله هويج، زردآلو، طالبي، هندوانه، انبه، هلو، اسفناج، گوجه فرنگي، فلفل دلمه اي و انواع كلم منابع غني كاروتنوئيدها به شمار مي روند.